“Ewangelicki cmentarz na Krzywcu” – część III.
W kolejnej części przyjrzyjmy się z bliska wszystkim zachowanym inskrypcjom. Będzie to możliwe dzięki przeprowadzonym na cmentarzu pracom porządkowym w kwietniu i maju 2026 r., które zostały zrealizowane za zgodą aktualnego prywatnego właściciela terenu, na którym cmentarz się znajduje i któremu w tym miejscu dziękujemy za umożliwienie realizacji tych działań. Dzięki wykonanym pracom możliwe stało się odsłonięcie oraz udokumentowanie zachowanych nagrobków i fragmentów epitafiów, co pozwala dziś dokładniej odczytać historię tego miejsca i osób, które zostały tu pochowane. Ze względu na stan zachowania pomników oraz częściową nieczytelność niektórych napisów, odczyt i tłumaczenie inskrypcji mogą być obarczone błędem.
W wielu przypadkach inskrypcje są uszkodzone, zatarte lub niekompletne, dlatego przedstawione odczyty mają charakter możliwie najwierniejszej rekonstrukcji zachowanego tekstu.
Warto poświęcić chwilę i przeczytać inskrypcje, ponieważ po osobach tam spoczywających po 1945 roku przejęliśmy domy, gospodarstwa i pola. To oni sadzili sady, których resztki są obecne w naszych zagrodach. Dla ułatwienia inskrypcje zostały przetłumaczone na język polski.
Zaczynamy od spaceru po cmentarzu (proszę włączyć dźwięk), rozpoczynającego się w miejscu, w którym w przeszłości znajdowały się główne wejście oraz brama cmentarna.
Hier ruhen in Gott unsere guten Eltern
Samuel Piękowski
geb. d. 29 Okt. 1841
gest. d. 22 April 1884
Karoline Piękowska
geb. Brodel
geb. d. 21 ??? 1842
gest. d. 5 Febr. 1911
Selig sind die Toten,
die in dem Herren sterben!
Tu spoczywają w Bogu nasi kochani rodzice.
Samuel Piękowski
ur. dn. 29 paź. 1841
zm. dn. 22 kw. 1884
Karoline Pienkowski
z domu Brodel
ur. d. 21 ??? 1842
zm. d. 5 lut. 1911
Błogosławieni są umarli, którzy w Panu umierają!
[Apokalipsa 14:13]
Przedstawicieli tego rodu pochowanych na cmentarzu jest kilka i jest to jedyna rodzina o polskim nazwisku. Była to zgermanizowana familia, o czym świadczą pochodzące z języka niemieckiego ich imiona, wyznanie ewangelickie, jak i inskrypcje w języku niemieckim. Z pozostałych nagrobków wynika, że proces germanizacji był postępujący, gdyż pisownia nazwiska się zmieniała: Piękowski → Pinkowski → Pinkoski.
Pierwsza z dwudziestu autorów książki “Krzywiec. Wieś na skraju miasta” Helena Chwiałkowska jest potomkinią tej przedwojennej rodziny.
Hier ruhet in Gott meine treue Gattin und unsere gute Mutter
Julianna Hurchert geb. Prodöhl
geb. am 27. December 1844,
gest am 14. October 1897.
Der Tod schlägt tiefe Wunden,
Ich weine mit den Kindern,
Dich habe ich empfunden,
Gott wird die Schmerzen lindern,
Seitdem ich dich verlor,
Zu ihm schaun wir empor.
Tu spoczywa w Bogu moja wierna małżonka i nasza dobra matka
Julianna Burchert z domu Prodöhl
urodzona 27 grudnia 1844, zmarła 14 października 1897.
Śmierć zadaje głębokie rany,
Płaczę wraz z dziećmi,
Czułem Twą obecność,
Bóg ukoi cierpienie,
Odkąd Cię straciłem,
Ku Niemu spoglądamy w górę.
Struktura wiersza: Tekst poetycki na dole nagrobka jest przedzielony krzyżem i powinien być czytany wersami na przemian z lewej i prawej strony, co tworzy rymowany układ (AABBCC).
Hier ruhet in Gott unser unvergesslicher Vater
Johann Burchert
geb. 22. Mai 1843, gest. 4. Juni 1900
Ich ging zur Heimat ohne Abschiedsworte
Doch seid getrost an einem besseren Orte
Der Vater rief, ich musste eilends gehen
Da werden wir uns Alle wiedersehen
Tu spoczywa w Bogu nasz niezapomniany ojciec
Johann Burchert
ur. 22 maja 1843, zm.4 czerwca 1900
Odszedłem do domu bez słowa pożegnania
Lecz bądźcie pocieszeni, w lepszym miejscu
Ojciec wezwał, musiałem iść spiesznie
Tam wszyscy zobaczymy się ponownie
(Pierwsza linijka tekstu niekompletna)
Alma u. Frieda Kutzner
geb. 20. August 1906.
gest. 25 Mai 1909.
geb. 28. März 1908.
gest. 13 April 1910.
Alma i Frieda Kutzner
ur. 20 sierpnia 1906.
zm. 25 maja 1909.
ur. 28 marca 1908.
zm. 13 kwietnia 1910.
Hier ruht in Gott mein theurer Gatte unser lieber Vater
Julius Brand
geb. 2. März 1850. – gest. 20. Februar 1906.
Ruhe sanft in deiner Gruft, Bis dich einst dein Jesus ruft!
Tu spoczywa w Bogu mój drogi mąż, nasz kochany ojciec.
Julius Brand
ur. 2 marca 1850 – zm. 20 lutego 1906
Odpoczywaj spokojnie w swym grobie, aż Cię kiedyś Twój Jezus wezwie!
Hier ruhen in Gott unsere lieben Kinder
Edmund u. Leopold Kutzner
geb. 3. November 1901.
gest. 23. Dezember 1901.
geb. 14. Januar 1910.
gest. 22 Februar 1911.
Tu spoczywają w Bogu nasze kochane dzieci
Edmund i Leopold Kutzner
ur. 3 listopada 1901
zm. 23 grudnia 1901
ur. 14 stycznia 1910
zm. 22 lutego 1911
Hier ruhen in Gott unsere geliebte Eltern und Großeltern
Wilhelmine Hohm geb. Hummel
geb. 4. Februar 1832, gest. 13. März 1908.
Wiedersehen ist unsere Hoffnung.
Johann Hohm
geb. 26. Januar 1824.
gest. 30 April 1907
Tu spoczywają w Bogu nasi kochani rodzice i dziadkowie
Wilhelmine Hohm z domu Hummel
ur. 4 lutego 1832, zm. 13 marca 1908
Nadzieją naszą ponowne spotkanie.
Johann Hohm
ur. 26 stycznia 1824
zm. 30 kwietnia 1907
Płyta z inskrypcjami została znaleziona przypadkowo podczas prac porządkowych. Leżała obok ramy nagrobka, przykryta grubą warstwą ziemi i liści. Wandale zsunęli ją z ramy i przeleżała tam około pół wieku. Można to wywnioskować po tym, że podczas inwentaryzacji Państwowej Służby Ochrony Zabytków z 1995 roku grób ten sklasyfikowano jako bezimienny. Czyli już 31 lat temu wspomniana płyta z inskrypcjami leżała głęboko pod ziemią. Dzięki występującymi tam stabilniejszymi warunkami tylko na niej zachowały się pozłacane inskrypcje. Można więc przypuszczać, że tego typu upiększanie inskrypcji pierwotnie występowało również na innych nagrobkach, ale ze względu na zmienne warunki atmosferyczne z biegiem czasu złocenia odpadły.
Hier ruhen in Gott unsere geliebten Eltern
Johann Jaschke
gest. 3. September 1908 im Alter von 68 Jahren.
Louise Jaschke geb. Kriese
gest. 5. December 1907 im Alter von 70 Jahren.
Nun aber bleibet Glaube, Hoffnung, Liebe, diese drei; aber die Liebe ist die größte unter ihnen.
1 Kor. 13.13
Tutaj spoczywają w Bogu nasi ukochani rodzice
Johann Jaschke
zm. 3 września 1908 roku w wieku 68 lat.
Louise Jaschke z domu Kriese
zm. 5 grudnia 1907 roku w wieku 70 lat.
A teraz pozostają te trzy: wiara, nadzieja i miłość. Lecz z nich największa jest miłość.
1 Koryntian 13:13
Hier ruht in Gott
Anna E. Imel
geb: Pinkoska
geb. d. 3 Mai 1830
gst. d. 22 Octob: 1891
Ruhe sanft
Tu spoczywa w Bogu
Anna E. Imel
z domu Pinkoska
ur. d. 3 maja 1830
zm. dn. 22 października 1891
Spoczywaj w pokoju
Hier ruhen in Gott unsere ??m
Anna Tochter
geb. 16. Nov. 1905 lub
gest. 16. Juni 1915?
Ihr Leben war Liebe,
Frieden hat sie nun.
Ruhet sanft in eurer kühlen Gruft
Alfred
Tutaj spoczywają w Bogu nasi ukochani
Anna córka
zmarła 16 czerwca 1915 roku?
Jej życie było miłością, teraz ma pokój
Odpoczywajcie łagodnie w Waszym chłodnym grobowcu
Inskrypcje nieodnalezione
Inskrypcje nieodnalezione
Hier ruhen in Gott
unsere lieben Geschwister
Traugott Pfeiffer
geb. 30. Dez. 1899
gest. 19. Febr. 1931.
Ernst Pfeiffer
geb. 27. Okt. 1902
gest. 28. Sept. 1930.
Ruhet sanft.
Tu spoczywa w Bogu
nasze kochane rodzeństwo
Traugott Pfeiffer
ur. 30 grudnia 1899
zm. 19 lutego 1931
Ernst Pfeiffer
ur. 27 października 1902
zm. 28 września 1930
Śpijcie słodko
Hier ruhen im Gott
unsere lieben Geschwister
Gustav Pfeiffer
geb. 17. März 1896
gest. 21. März 1928.
Überwunden Kampf
Die Heimatruh gefunden
Ferdinand Pfeiffer
geb. 22. Febr. 1908
gest. 1. Mai 1926.
Schmerz und Leid
was dort auf ewig bleibt.
Tutaj spoczywają w Bogu
nasze drogie rodzeństwo
Gustav Pfeiffer
ur. 17 marca 1896 r.
zm. 21 marca 1928 r.
Walka przezwyciężona,
Odnaleziony spokój w domu
Ferdinand Pfeiffer
ur. 22 lutego 1908
zm. 1 maja 1926
Ból i cierpienie
które pozostaną na zawsze.
Hier ruhen in Gott
unsere lieben Eltern
Emilie Pfeiffer
geb. Kialmann
geb. 10. Febr. 1874
gest. 31. Mai 1932
Traugott Pfeiffer
geb. 3. Juni 1865.
gest. 17. Dez. 1939.
Ruhet sanft.
Tu spoczywają w Bogu
nasi kochani rodzice
Emilie Pfeiffer
z domu Kialmann
zm. 31 maja 1932
ur. 10 lutego 1874
Traugott Pfeiffer
ur. 3 czerwca 1865
zm. 17 grudnia 1939
Hier ruhe in Gott
mein teurer Gatte
unser lieber Vater
August Martin Gernhardt
geb. 8. November 1858
gest. 14. Juni 1929
Müh und Arbeit war das Leben – Ruhe mög Euch Gott nun geben
Tu spoczywa w Bogu
mój drogi małżonek
nasz kochany ojciec
August Martin Gebhard
ur. 8 listopada 1858
zm 14 czerwca 1929
Trud i praca były życiem – niech Bóg Wam teraz da spoczynek
Inskrypcje nieodnalezione
Inskrypcje nieodnalezione
Hier ruhen in Gott
unsere lieben Eltern
JOHANN PINKOWSKI
GEB. D. 22. MAI 1866
GEST. D. 10. MAI 1940
WILHELMINE PINKOWSKI
GEB. PFEIFER
GEB. D. 1. FEBRUAR 1867
GEST. D.. 19. APRIL 1911
RUHET SANFT IN EUERE GRUFT
BIS GITTES STIMME RUFT
TU SPOCZYWAJĄ W BOGU
NASI KOCHANI RODZICE
JOHANN PINKOWSKI
UR. D. 22 MAJA 1866
ZM. D. 10 MAJA 1940
WILHELMINE PINKOWSKI
Z DOMU PFEIFER
UR. D. 1 LUTEGO 1867
ZM. D. 19 KWIETNIA 1911
ODPOCZYWAJCIE SPOKOJNIE W SWOJEJ KRYPCIE, AŻ WEZWIE WAS GŁOS BOGA
Rodzina ta mieszkała na Stawkach, w gospodarstwie które po wojnie przypadło rodzinie Stasiaków, o czym więcej będziemy mogli dowiedzieć się niebawem.
Jeśli istnienie cmentarza na naszej wsi było dla nas zaskoczeniem, to zapewne jeszcze większym zaskoczeniem będzie informacja, że na Krzywcu znajduje się jeszcze jeden ewangelicki cmentarz. Jak to możliwe, aby na jednej wiosce i to niezbyt dużej znajdowały się aż dwa cmentarze? Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta, ale znajdziemy ją w jednym z następnych artykułów.
Lokalizacja drugiego na Krzywcu ewangelickiego cmentarza
autor – Adam Pstrokoński
Dziękujemy autorowi za wykonaną pracę oraz trud włożony w przygotowanie artykułów przybliżających historię wsi Krzywiec.
Komitet Organizacyjny Obchodów 200-lecia Krzywca